नेपालका प्रमुख प्राथमिकता प्राप्त जडीबुटीहरू
|
क्रम
|
जडीबुटीको नाम
|
वैज्ञानिक नाम
|
पाइने उचाइ (मिटरमा)
|
मुख्य प्राप्ति क्षेत्र (नेपालका क्षेत्र/जिल्ला)
|
मुख्य उपयोगिता र विशेषताहरू
|
|---|---|---|---|---|---|
|
१.
|
अतिस
|
Aconitum heterophyllum
|
२४०० – ४१००
|
मध्य नेपालका पहाडी भेग (जस्तै: काभ्रे, दोलखा, धादिङ, गोरखा, लमजुङ आदि)
|
ज्वरो, खोकी, दाँत दुखाइ र तागतका लागि,
|
|
२.
|
अमला
|
Phyllanthus emblica
|
१५० – १६००
|
नेपालभर (विशेषगरी पूर्वी नेपालमा बढी)
|
भिटामिन 'सी' को प्रचुर स्रोत, पाचन, जन्डिस र त्रिफला बनाउनको लागि,
|
|
३.
|
ओखर
|
Juglans regia
|
१२०० – ३०००
|
मध्य तथा पश्चिमी पहाडी क्षेत्र (धादिङ, गोरखा, पाल्पा, सल्यान, रुकुम आदि)
|
स्मरण शक्ति तेजिलो बनाउने, बोक्रा र पातबाट रङ र औषधि बनाउनको लागि,
|
|
४.
|
कुटकी
|
Neopicrorhiza scrophulariiflora
|
३६०० – ४८००
|
उत्तर फर्केका भिर र चट्टानी क्षेत्रहरू अर्थात् ओसिलो र ओझेल परेका ठाडो भिर तथा ढुङ्गेनी भूभाग
|
पित्तनाशक, ज्वरो घटाउन र मुटुको तागतका लागि,
|
|
५.
|
गुच्ची च्याउ
|
Morchella spp.
|
२००० – ३५००
|
हिमाली जिल्लाका वनहरू (कोणधारी रूखहरू (धूपी, सल्ला) र बुट्यानयुक्त झाडीहरू (खर्क) पाइने हिमाली क्षेत्रका वनहरू)
|
तागतका लागि र स्वादिलो तरकारीका रूपमा,
|
|
६.
|
गुर्जो
|
Tinospora sinensis
|
३०० – १५००
|
नेपालभरका पहाडी भेगहरू
|
औषधिय चिया र रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउन,
|
|
७.
|
चिराईतो
|
Swertia chirayita
|
१५०० – ३०००
|
पहाडी भेगका खुला ठाउँ र जङ्गल
|
औलो (मलेरिया), ज्वरो र पाचन शक्ति बढाउन,
|
|
८.
|
जंगली सयपत्री
|
Tagetes minuta
|
१२०० – २५००
|
पहाडी भेगका खेतबारी र खुल्ला ठाउँ
|
सुगन्धित तेल र औषधिका रूपमा प्रयोग हुने,
|
|
९.
|
जटामसी
|
Nardostachys grandiflora
|
३६०० – ५०००
|
उच्च हिमाली भेगका खुला खर्क, भिर र ओसिला चट्टानी क्षेत्रहरू
|
सुगन्धित तेल, सौन्दर्य प्रसाधन र छारे रोगमा,
|
|
१०.
|
झ्याउ
|
Parmelia nepalensis
|
२,००० – ४,५००
|
मुख्यतया महाभारत र हिमाली क्षेत्रका रुखको काण्ड (बोक्रा) र ओसिला चट्टानहरूमा टाँसिएर उम्रने
|
औषधि र सुगन्धित द्रव्य बनाउन,
|
|
११.
|
टिमुर
|
Zanthoxylum armatum
|
११०० – २५००
|
मध्य पहाडी भेग
|
मसला, दाँतको औषधि र सुगन्धित तेलका लागि,
|
|
१२.
|
तेजपात
|
Cinnamomum tamala
|
४५० – २१००
|
पहाडी भेगका ओसिला खोल्साहरू
|
मसला, खोकी र पाचन सम्बन्धी औषधि
|
|
१३.
|
घसिङ्गरे
|
Gaultheria fragrantissima
|
१२०० – २७००
|
पहाडी भेगका झाडीहरू
|
'विन्टरग्रिन' तेल र दुखाइ कम गर्ने औषधि
|
|
१४.
|
नीम
|
Azadirachta indica
|
१०० – ९००
|
तराई र भित्री मधेश (चितवन, दाङ, सुर्खेत आदि)
|
छालाको रोग र कीटाणुनाशकका रूपमा,
|
|
१५.
|
पदमचाल
|
Rheum australe
|
३००० – ४२००
|
हिमाली चट्टान र घाँसे मैदान
|
कब्जियत खुलाउन, बाथ र दाँत सफा गर्न,
|
|
१६.
|
पाषणभेद
|
Bergenia ciliata
|
१६०० – ३६००
|
पहाडी भेगका ओसिला चट्टानहरू
|
मिर्गौलाको पत्थरी र ज्वरो नियन्त्रणमा उपयोगी,
|
|
१७.
|
पाँचऔंले
|
Dactylorhiza hatagirea
|
२८०० – ४२००
|
मध्य र पश्चिम नेपालका ओसिला मैदान
|
शक्तिवर्धक टनिक र यौन दुर्बलता हटाउन,
|
|
१८.
|
पिपला
|
Piper longum
|
२०० – ८००
|
तराई र तल्लो पहाडी भेग
|
खोकी, दम र मसलाका रूपमा प्रयोग हुने,
|
|
१९.
|
बिख
|
Aconitum spicatum
|
१८०० – ४२००
|
नेपालका पहाडी भेग (पूर्वदेखि पश्चिम)
|
प्रशोधनपछि पशु र मानिसको औषधिमा,
|
|
२०.
|
बोझो
|
Acorus calamus
|
२०० – २३००
|
ओसिलो सिमसार र नदी किनार
|
घाँटीको समस्या, खोकी र दिमागको टनिकको रुपमा,
|
|
२१.
|
भ्याकुर
|
Dioscorea deltoidea
|
४५० – ३१००
|
चुरे र महाभारत पहाडी क्षेत्र
|
हर्मोन उत्पादन र साबुन बनाउन प्रयोग गरिने,
|
|
२२.
|
मजिठो
|
Rubia manjith
|
१२०० – २७००
|
नेपालभरका पहाडी झाडीहरू
|
प्राकृतिक रङ, अल्सर र छालाको रोगमा,
|
|
२३.
|
यार्सागुम्बा
|
Ophiocordyceps sinensis
|
४२०० – ५०००
|
मध्य र पश्चिम नेपालका उच्च हिमाल तथा लेकाली खर्क (घाँसे मैदान) हरू - यो विशेषगरी डोल्पा, जुम्ला, मुगु, दार्चुला, बझाङ, र मनाङका हिमाली भेगमा बढी पाइन्छ,
|
शक्तिवर्धक, यौन उत्तेजक र स्मरण शक्ति बढाउन
|
|
२४.
|
रिठ्ठा
|
Sapindus mukorossi
|
६०० – १४००
|
पश्चिम र मध्य पहाडी भेग
|
प्राकृतिक स्याम्पु, साबुन र छारे रोगको उपचारमा
|
|
२५.
|
लघुपत्र
|
Podophyllum hexandrum
|
२४०० – ४५००
|
मध्य र पश्चिम नेपालका उच्च हिमाली भेगहरू
|
क्यान्सर विरुद्धको औषधि र पाचन सम्बन्धीमा
|
|
२६.
|
लौठसल्ला
|
Taxus wallichiana
|
२३०० – ३४००
|
नेपालभर (विशेषगरी पश्चिममा बढी)
|
क्यान्सर विरुद्धको औषधि 'ट्याक्सोल' बनाउन
|
|
२७.
|
सुगन्धकोकिला
|
Cinnamomum glaucescens
|
१००० – २५००
|
मध्य र पश्चिम नेपालका पहाडी भेग र महाभारत पर्वत शृङ्खलाका वनहरूमा (रोल्पा, दाङ, सल्यान आदि)
|
सुगन्धित तेल र औषधि बनाउन
|
|
२८.
|
सुगन्धवाल
|
Valeriana jatamansii
|
१५०० – ३६००
|
पहाडी भेगका ओसिला जङ्गल
|
मानसिक शान्ति, छारे रोग र सुगन्धित तेल
|
|
२९.
|
सतावरी
|
Asparagus racemosus
|
१५० – २१००
|
तराई र तल्लो पहाडी भेग
|
शक्तिवर्धक औषधि र पौष्टिक आहारका रूपमा
|
|
३०.
|
सर्पगन्धा
|
Rauvolfia serpentina
|
१०० – १२००
|
तराई र चुरे क्षेत्रका जङ्गल
|
उच्च रक्तचाप र अनिद्रा नियन्त्रण गर्न
|
