राष्ट्रिय चलचित्र दिवस, २०८३
- दिवस मनाइने नयाँ मिति: यस वर्षदेखि हरेक वर्षको असोज १५ गतेका दिन राष्ट्रिय चलचित्र दिवस मनाउन थालिएको — यसभन्दा अघिका वर्षहरूमा चलचित्र विकास बोर्डको स्थापना दिनको स्मरणमा असोज १ गते यो दिवस मनाउने गरिएको,
- परिवर्तनको निर्णय: चलचित्र विकास बोर्डको सिफारिसमा नेपाल सरकार मन्त्रिपरिषद्को वि.सं. २०८२ असार १३ गतेको बैठकले असोज १५ लाई स्थायी रूपमा चलचित्र दिवस मनाउने घोषणा गरेको,
- चलचित्र दिवस परिवर्तनको आधार: नेपालमा निर्मित पहिलो कथानक चलचित्र 'आमा' वि.सं. २०२२ असोज १५ गते (सन् १९६४ अक्टोबर ७) मा पहिलो पटक प्रदर्शन भएको ऐतिहासिक दिनलाई आधार मानी यो मिति तय गरिएको,
- दिवसको औपचारिक सुरुवात: चलचित्र विकास बोर्डको पहलमा वि.सं. २०६९ सालदेखि नेपालमा औपचारिक रूपमा चलचित्र दिवस मनाउन थालिएको,
नेपालको चलचित्र क्षेत्रका विशेष तथ्यहरू:
| विषय / शीर्षक | लोकसेवा सान्दर्भिक तथ्य (विवरण) |
| नेपाली भाषाको पहिलो चलचित्र | 'सत्य हरिश्चन्द्र' (वि.सं. २००८, भारतको कलकत्तामा डि.बी. परियारद्वारा निर्मित) |
| नेपालमा निर्मित पहिलो चलचित्र | 'आमा' (वि.सं. २०२१ असोज १५, सूचना विभागद्वारा निर्मित, निर्देशक: हीरासिंह खत्री) |
| पहिलो पटक सर्वसाधारणलाई सिनेमा प्रदर्शन | वि.सं. १९५८ वैशाख २६ (राणा प्रधानमन्त्री देवशमशेरको पालामा टुँडिखेलमा) |
| नेपालको पहिलो सिनेमा हल | काठमाडौँ सिनेमा घर (पछि 'जनसेवा सिनेमा', वि.सं. २००६ मंसिर २६ मा न्यूरोडमा उद्घाटन) |
| नेपालको पहिलो निजी ब्यानरको चलचित्र | 'माइतीघर' (वि.सं. २०२३, सुमनञ्जली फिल्म्स प्रा.लि., निर्देशक: बि.एस. थापा) |
| नेपालको पहिलो रङ्गिन चलचित्र | 'कुमारी' (वि.सं. २०३४, पहिलो इष्टम्यान कलर, निर्देशक: प्रेमबहादुर बस्नेत) |
| पहिलो राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार | वि.सं. २०६२ असार २७ (चलचित्र विकास बोर्डद्वारा औपचारिक सुरुवात गरिएको) |
| पहिलो सफल व्यावसायिक चलचित्र | 'माइतीघर' (वि.सं. २०२३) |
| पहिलो नेपाली चलचित्र विकास निगम | शाही नेपाल चलचित्र संस्थान (स्थापना: वि.सं. २०२८ कात्तिक १६ गते) |
| पहिलो आधुनिक/डिजिटल चलचित्र | 'कागबेनी' (वि.सं. २०६४, निर्देशक: भूषण दाहाल) |
| पहिलो राष्ट्रिय चलचित्र दिवस | वि.सं. २०६९ असोज १ (नोट: वि.सं. २०८२ देखि यो दिवस असोज १५ गते मनाउन थालिएको,) |
| पहिलो नेपाली महिला निर्देशक | सुचिता श्रेष्ठ (चलचित्र: 'प्रेमयुद्ध', वि.सं. २०५९) |
| पहिलो अभिनेता/अभिनेत्री क्रमशः | चलचित्र 'आमा' बाट शिवशंकर मानन्धर र भुवन चन्द |
| पहिलो गीति-चलचित्र | 'गौँथली' (वि.सं. २०६१, संवादहरू पनि गीतकै माध्यमबाट प्रस्तुत गरिएको चलचित्र) |
| बालकृष्ण समको कृतिमा आधारित चलचित्र | 'प्रेमपिण्ड' (वि.सं. २०५०, निर्देशक: यादव खरेल, नाटक 'प्रेमपिण्ड' मा आधारित) |
| नेवारी भाषाको पहिलो चलचित्र | 'शिलु' (वि.सं. २०४४, निर्देशक: प्रदीप उपाध्याय) |
| चलचित्र विकास बोर्डको स्थापना | वि.सं. २०५७ असार १६ गते (चलचित्र निर्माण, प्रदर्शन र प्रवर्द्धनका लागि गठित) |
| सर्वाधिक आम्दानी गर्ने नेपाली चलचित्र | पूर्णबहादुरको सारङ्गी |
| एकै दिन सर्वाधिक आम्दानी गर्ने चलचित्र | पूर्णबहादुरको सारङ्गी; प्रदर्शनको एक दिनमा करिब ३ करोड ८९ लाख रुपैयाँ ग्रस आम्दानी गरेको, |
| १ करोड क्लबमा प्रवेश गर्ने पहिलो चलचित्र | 'लुट' (वि.सं. २०६८, व्यावसायिक रूपमा १ करोड कमाउने पहिलो चलचित्र) |
| हिन्दी भाषामा डब भई रिलिज पहिलो चलचित्र | 'प्रेम गीत ३' (वि.सं. २०७९, भारतका हलहरूमा 'इन्डो-नेपाली' चलचित्रका रूपमा भव्य रिलिज भएको) |
| राजेश हमालको पहिलो चलचित्र | 'युगदेखि युगसम्म' (वि.सं. २०४६, निर्देशक: दीपक रायमाझी) |
| गुरुङ भाषाको पहिलो चलचित्र | 'न्हम्स्यो न्होरी' |
| राई भाषाको पहिलो चलचित्र | 'सायाबुङ' |
| थारु भाषाको पहिलो चलचित्र | 'जितभुज' |
