मध्यकालीन नेपाल (वि.सं. १८२५ – २००७)

मध्यकालीन नेपाल (वि.सं. १८२५ – २००७) 

पृथ्वीनारायण शाहले वि.सं. १८२६ (सन् १७६८) मा नेपाल एकीकरणको पहिलो चरण पूरा गरेपछि यहाँ हिन्दू‑धर्मानुसार केन्द्रियृत राजतन्त्र चल्थ्यो। राजा (पछि राणा शासक) प्रशासनका सर्वेसर्वा थिए र आफ्ना प्रियपात्रलाई महत्त्वपूर्ण पदमा नियुक्त गर्ने प्रचलन थियो। कालान्तरमा राणाहरूले राजालाई शक्तिहीन बनाउँदै निरङ्कुश जहानियाँ शासन स्थापना गरे।

प्रमुख पद र पदाधिकारी

• भर्दार (गुरु, चौतारिया, काजी, सरदार, खजाञ्ची, दरबार, द्वारे आदि)

• प्रशासकीय पद : धर्माधikari, पूरोहित, कप्तान, मिर मुन्सी, वकिल, सुब्बा, डिठ्ठा, खरदार, मुखिया, कोतवाल, विचारी, दरोगा, तहबिलदार, उमेराओ, कोते जमदार आदि।

प्रशासनिक विशेषताहरू

• कार्यपालिका, व्यवस्थापिका र न्यायपालिका अलग थिएनन्; सम्पूर्ण शक्ति राजा वा राणामा केन्द्रित थियो।

• शासन सञ्चालनका लागि भर्दार सभा (सल्लाहकार निकाय) र दैनिक कामका लागि प्रशासनिक अड्डाहरू थिए।

• गोरखा विजयमा साथ दिएका अर्याल, पाँडे, खनाल, पन्त, बोहरा र राणा (छ थर) लाई आरम्भदेखि नै उच्च अवसर दिइन्थ्यो। राणाकालपछि कुँवर (राणा), बस्नेत र थापा परिवारको वर्चस्व बलियो भयो।

महत्वपूर्ण सुधार तथा अभ्यासहरू