ब्रह्माण्डको उत्पत्ति सम्बन्धी प्रमुख सिद्धान्तहरू

Ajnabee Khadka

February 20, 2026

499

सिद्धान्तको नाम

प्रतिपादक र राष्ट्र

मिति

मुख्य अवधारणा

महाविस्फोट सिद्धान्त (Big Bang Theory)

जर्ज लेमैत्रे (George Lemaitre)

सन् १९२७

ब्रह्माण्ड लगभग १३.८ अरब वर्ष पहिले एक अत्यन्तै तातो र सघन बिन्दु (Singularity) मा भएको विशाल विस्फोट (विस्तार) बाट सुरु भई आजसम्म पनि निरन्तर रूपमा फैलिरहेको,
विशेषता: महाविस्फोट सिद्धान्त ब्रह्माण्डको उत्पत्ति र विकासको व्याख्या गर्ने सबैभन्दा प्रचलित र वैज्ञानिक रूपमा स्वीकृत सिद्धान्त,

स्थिर अवस्था सिद्धान्त (Steady State Theory)

फ्रेड होयल (Fred Hoyle), थॉमस गोल्ड (Thomas Gold) र हर्मन बोन्डी (Hermann Bondi)

सन् १९४८

विस्तारका कारण उत्पत्ति हुने खाली ठाउँ भर्न नयाँ पदार्थ निरन्तर थपिइरहने हुनाले ब्रह्माण्ड सधैं र सबैतिर एकैनासको देखिन्छ र देखिरहनेछ,

दोलन सिद्धान्त (Pulsating/Oscillating Theory)

रिचर्ड टोलम्यान (Richard Tolman)

सन् १९६० को दशक

ब्रह्माण्ड विस्तार (expansion) र संकुचन (contraction) को एउटा अनन्त चक्र हो—जहाँ महाविस्फोट (Big Bang) बाट फैलिएको ब्रह्माण्ड अन्ततः महासंकुचन (Big Crunch) भई पुनः अर्को नयाँ ब्रह्माण्डको रूपमा जन्मन्छ,

निहारिका परिकल्पना (Nebular Hypothesis)

इमानुएल कान्ट (Immanuel Kant)

सन् १७५५

सौर्यमण्डलको निर्माण अन्तरिक्षमा रहेको ग्यास र धुलोको विशाल घुम्ने बादल अर्थात् निहारिका (Nebular) को गुरुत्वाकर्षणका कारण भएको खुम्च्यावटबाट भएको हो भन्ने परिकल्पना,
विशेषता: सन् १७५५ मा इमानुएल कान्टले सुरु गरेको र पछि सन् १७९६ मा पियरे सिमोन लाप्लास (Pierre-Simon Laplace) ले परिमार्जन गरेको यो सिद्धान्तले सौर्यमण्डलको संरचनालाई बुझाउने सबैभन्दा पुरानो र महत्वपूर्ण आधार मानिन्छ,

मुद्रास्फीति सिद्धान्त (Inflationary Theory)

एलन गुथ (Alan Guth)

सन् १९८०

महाविस्फोट (Big Bang) को सुरुवाती सूक्ष्म पलमै ब्रह्माण्ड अचानक प्रकाशभन्दा तीव्र गतिमा बेलुन जसरी फुल्यो र समयको अन्तरालसँगै परिमार्जित हुँदै वर्तमान स्थितिमा विस्तार भएको,
विशेषता: यो सिद्धान्तलाई महाविस्फोट सिद्धान्तको परिपूरक सिद्धान्त (Complementary Theory) को रुपमा लिईन्छ,

Current Affairs

लागूऔषध दुरुपयोग तथा अवैध ओसारपसार विरुद्धको संयुक्त राष्ट्रसंघीय अन्तर्राष्ट्रिय दिवस, २०२६

Jun 26, 2026
129

ब्रह्माण्डको उत्पत्ति सम्बन्धी प्रमुख सिद्धान्तहरू

ब्रह्माण्डको उत्पत्ति सम्बन्धी प्रमुख सिद्धान्तहरू

Categories

Latest Blogs

लागूऔषध दुरुपयोग तथा अवैध ओसारपसार विरुद्धको संयुक्त राष्ट्रसंघीय अन्तर्राष्ट्रिय दिवस, २०२६

भित्री ग्रहहरू (Inner Planets) र बाहिरी ग्रहहरू (Outer Planets)

सङ्घीय संसद सेवा, ओभरसियर (इलेक्ट्रिकल) लिखित परीक्षा - २०८३/०३/१०

स्टाफ नर्स (पाँचौं तह) लिखित परीक्षा, २०८३/०३/०९

शिक्षा सेवा, प्राविधिक सहायक (प्रा.स.) लिखित परीक्षा - २०८३/०३/१०

सिद्धान्तको नाम	प्रतिपादक र राष्ट्र	मिति	मुख्य अवधारणा
महाविस्फोट सिद्धान्त (Big Bang Theory)	जर्ज लेमैत्रे (George Lemaitre)	सन् १९२७	ब्रह्माण्ड लगभग १३.८ अरब वर्ष पहिले एक अत्यन्तै तातो र सघन बिन्दु (Singularity) मा भएको विशाल विस्फोट (विस्तार) बाट सुरु भई आजसम्म पनि निरन्तर रूपमा फैलिरहेको, विशेषता: महाविस्फोट सिद्धान्त ब्रह्माण्डको उत्पत्ति र विकासको व्याख्या गर्ने सबैभन्दा प्रचलित र वैज्ञानिक रूपमा स्वीकृत सिद्धान्त,
स्थिर अवस्था सिद्धान्त (Steady State Theory)	फ्रेड होयल (Fred Hoyle), थॉमस गोल्ड (Thomas Gold) र हर्मन बोन्डी (Hermann Bondi)	सन् १९४८	विस्तारका कारण उत्पत्ति हुने खाली ठाउँ भर्न नयाँ पदार्थ निरन्तर थपिइरहने हुनाले ब्रह्माण्ड सधैं र सबैतिर एकैनासको देखिन्छ र देखिरहनेछ,
दोलन सिद्धान्त (Pulsating/Oscillating Theory)	रिचर्ड टोलम्यान (Richard Tolman)	सन् १९६० को दशक	ब्रह्माण्ड विस्तार (expansion) र संकुचन (contraction) को एउटा अनन्त चक्र हो—जहाँ महाविस्फोट (Big Bang) बाट फैलिएको ब्रह्माण्ड अन्ततः महासंकुचन (Big Crunch) भई पुनः अर्को नयाँ ब्रह्माण्डको रूपमा जन्मन्छ,
निहारिका परिकल्पना (Nebular Hypothesis)	इमानुएल कान्ट (Immanuel Kant)	सन् १७५५	सौर्यमण्डलको निर्माण अन्तरिक्षमा रहेको ग्यास र धुलोको विशाल घुम्ने बादल अर्थात् निहारिका (Nebular) को गुरुत्वाकर्षणका कारण भएको खुम्च्यावटबाट भएको हो भन्ने परिकल्पना, विशेषता: सन् १७५५ मा इमानुएल कान्टले सुरु गरेको र पछि सन् १७९६ मा पियरे सिमोन लाप्लास (Pierre-Simon Laplace) ले परिमार्जन गरेको यो सिद्धान्तले सौर्यमण्डलको संरचनालाई बुझाउने सबैभन्दा पुरानो र महत्वपूर्ण आधार मानिन्छ,
मुद्रास्फीति सिद्धान्त (Inflationary Theory)	एलन गुथ (Alan Guth)	सन् १९८०	महाविस्फोट (Big Bang) को सुरुवाती सूक्ष्म पलमै ब्रह्माण्ड अचानक प्रकाशभन्दा तीव्र गतिमा बेलुन जसरी फुल्यो र समयको अन्तरालसँगै परिमार्जित हुँदै वर्तमान स्थितिमा विस्तार भएको, विशेषता: यो सिद्धान्तलाई महाविस्फोट सिद्धान्तको परिपूरक सिद्धान्त (Complementary Theory) को रुपमा लिईन्छ,