Others

युरोपेली संघ (EU) को इतिहासमा प्रमुख घटनाक्रमहरु (प्रारम्भदेखि स्थापनासम्म)

युरोपेली संघ (EU) को इतिहासमा प्रमुख घटनाक्रमहरु (प्रारम्भदेखि स्थापनासम्म)

Major events in the history of the European Union (EU) (from inception to establishment)
घटनाक्रम विवरण
श्युमन घोषणापत्र (Schuman Declaration)
  • घोषणा गर्ने व्यक्ति: फ्रान्सका तत्कालीन विदेश मन्त्री रोबर्ट श्युमन (Robert Schuman)
  • घोषणा भएको ऐतिहासिक मिति: सन् १९५० मे ९
  • मुख्य प्रस्ताव: फ्रान्स, पश्चिम जर्मनी र अन्य युरोपेली देशहरूको कोइला र इस्पात (Coal and Steel) उत्पादनलाई एकीकृत (pool) गर्ने,
  • युरोपेली संघ (EU) को प्रस्थानविन्दु: यस घोषणापत्र मार्फत स्थापना भएको युरोपेली कोइला र इस्पात समुदाय (ECSC) नै कालान्तरमा आजको युरोपेली संघ (EU) बन्न पुगेको पहिलो संस्था
  • युरोप दिवस (Europe Day): यसै घोषणापत्र जारी भएको दिनको सम्झनामा हरेक वर्ष ९ मे लाई 'युरोप दिवस (Europe Day)' का रूपमा मनाइन्छ,
पेरिस सन्धि (Treaty of Paris)
  • सन्धिको औपचारिक नाम: युरोपेली कोइला र इस्पात समुदाय (ECSC) स्थापना गर्ने सन्धि
  • हस्ताक्षर भएको मिति: सन् १९५१ अप्रिल १८
  • हस्ताक्षर भएको स्थान: पेरिस, फ्रान्स
  • लागू भएको मिति: सन् १९५२ जुलाई २३
  • सन्धिको वैधता अवधि: स्थापना कालदेखि ५० वर्ष
  • सन्धि समाप्त (निष्क्रिय) भएको मिति: सन् २००२ जुलाई २३
  • हस्ताक्षर गर्ने संस्थापक देशहरू (६ राष्ट्र): बेल्जियम, फ्रान्स, जर्मनी (सङ्घीय गणतन्त्र), इटाली, लक्जमबर्ग र नेदरल्यान्ड्स
  • मुख्य उद्देश्य: दोस्रो विश्वयुद्धपछि युरोपको पुनर्निर्माणका लागि कोइला र इस्पात (coal and steel) स्रोतहरू साझा गरी आर्थिक सहकार्य बढाउनु,
  • स्थापना गरेको निकाय: युरोपेली संसदीय सभा (European Parliamentary Assembly) को स्थापना — यो हालको युरोपेली संसद (European Parliament) को प्रारम्भिक रूप
रोमको सन्धि (Treaty of Paris)
  • सन्धिको औपचारिक नाम: युरोपेली आर्थिक समुदाय (EEC) र युरोपेली आणविक ऊर्जा समुदाय (Euratom) स्थापना गर्ने सन्धिहरू
  • हस्ताक्षर भएको मिति: सन् १९५७ मार्च २५
  • हस्ताक्षर भएको स्थान: रोम, इटाली
  • लागू भएको मिति: सन् १९५८ जनवरी १
  • हस्ताक्षर गर्ने संस्थापक देशहरू (६ राष्ट्र): बेल्जियम, फ्रान्स, जर्मनी, इटाली, लक्जमबर्ग र नेदरल्यान्ड्स
  • मुख्य उद्देश्य: सहभागी राष्ट्रहरू बीच साझा बजार (Common Market) को स्थापना गरी स्वतन्त्र व्यापार र आर्थिक वृद्धिलाई बढावा दिनु,
  • मुख्य उपलब्धि: यो सन्धिमार्फत युरोपेली आर्थिक समुदाय (EEC) र युरोपेली आणविक ऊर्जा समुदाय (Euratom) को स्थापना भएको,
  • ऐतिहासिक महत्त्व: यस सन्धिलाई नै वर्तमान युरोपेली संघ (EU) को स्थापनाको मुख्य जग वा प्रस्थानविन्दु मानिन्छ,
मर्जर सन्धि (Merger Treaty)
  • सन्धिको औपचारिक नाम: युरोपेली समुदायहरूको एउटा एकल परिषद् र एकल आयोग स्थापना गर्ने सन्धि
  • हस्ताक्षर भएको मिति: सन् १९६५ अप्रिल ८
  • हस्ताक्षर भएको स्थान: ब्रसेल्स, बेल्जियम
  • लागू भएको मिति: सन् १९६७ जुलाई १
  • सन्धिको मुख्य कार्य: यसले तत्कालीन तीनवटा युरोपेली समुदायका कार्यकारी निकायहरूलाई गाभेर एउटै साझा परिषद् (Single Council) र साझा आयोग (Single Commission) को स्थापना गरेको,
  • गाभिएका तीन समुदायहरू: युरोपेली कोइला र इस्पात समुदाय (ECSC), युरोपेली आर्थिक समुदाय (EEC) र युरोपेली आणविक ऊर्जा समुदाय (Euratom)
  • नयाँ सामूहिक नाम: यो संस्थागत समायोजन (Merger) पश्चात् ती तीन समुदायहरूलाई सामूहिक रूपमा 'युरोपेली समुदायहरू (European Communities)' भन्न थालिएको,
युरोपेली भन्सार संघ (European Union Customs Union)
  • भन्सार संघको परिभाषा: आन्तरिक व्यापारमा कुनै अवरोध नभएको र साझा बाह्य भन्सार महसुल (common external tariff) भएको अर्थव्यवस्थाहरूको समूहलाई भन्सार संघ (Customs Union) भनिन्छ,
  • स्थापनाको जग: सन् १९५७ को रोम सन्धिमार्फत यसको परिकल्पना गरिएको,
  • औपचारिक सुरुवात (मिति): सन् १९६८ जुलाई १ देखि पूर्ण रूपमा लागू भएको — यस मिति देखि संस्थापक ६ सदस्य राष्ट्रहरू बीचको आन्तरिक भन्सार महसुल (customs duties) पूर्ण रूपमा खारेज गरिएको,
  • मूल विशेषता (आन्तरिक): सदस्य राष्ट्रहरूबीचको व्यापारमा लाग्ने सबै भन्सार महसुल (Tariffs) पूर्ण रूपमा खारेज गरिएको,
  • मूल विशेषता (बाह्य): गैर-युरोपेली संघ (EU) देशहरूबाट हुने आयातमा सबै सदस्य राष्ट्रहरूले समान बाह्य भन्सार दर (Common External Tariff) लगाउने,
  • सम्बन्धित स्वतन्त्रता: यो संघ युरोपेली संघ (EU) को 'एकल बजार (Single Market)' को एक प्रमुख आधार स्तम्भ
पहिलो विस्तार (First Enlargement)
  • विस्तार भएको वर्ष: सन् १९७३ मा युरोपेली आर्थिक समुदाय (EEC) को पहिलो विस्तार भएको,
  • प्रवेश गर्ने नयाँ राष्ट्रहरू (३ देश): यस विस्तार मार्फत संयुक्त अधिराज्य (UK), आयरल्याण्ड (Ireland) र डेनमार्क (Denmark) युरोपेली समुदायमा प्रवेश गरेका,
  • सदस्य संख्यामा वृद्धि: नयाँ तीन देशहरूको प्रवेशसँगै सदस्य राष्ट्रहरूको कुल संख्या ६ बाट बढेर ९ पुगेको,
  • बेलायतको असफल प्रयास: सन् १९७३ मा सदस्यता पाउनु अगाडि, बेलायतले सन् १९६३ मा गरेको प्रवेशको पहिलो प्रयासलाई फ्रान्सेली राष्ट्रपति चार्ल्स डी गल (Charles De Gaulle) ले अस्वीकार गरिदिएका,
  • विस्तारको राजनीतिक प्रभाव: ९ राष्ट्रहरूको यो बृहत् संरचना बनेपछि सदस्यहरू बीच साझा सहमतिमा पुग्न पहिलेको ६ संस्थापक राष्ट्रहरूको तुलनामा बढी कठिन बन्न गएको,
युरोपेली संसदको पहिलो प्रत्यक्ष निर्वाचन (First Direct Elections to the European Parliament)
  • सन् १९७९ जुन ७ देखि १० सम्म पहिलो पटक युरोपेली संसदको निर्वाचन भएको,
  • अन्तर्राष्ट्रिय इतिहासमै पहिलो पटक बहु-राष्ट्रिय स्तरमा प्रत्यक्ष मतदानद्वारा जनप्रतिनिधि चुनिएको पहिलो निर्वाचन
  • मतदान गर्ने देशहरू: तत्कालीन युरोपेली समुदाय (EC) का ९ सदस्य राष्ट्रहरू (बेल्जियम, डेनमार्क, फ्रान्स, पश्चिम जर्मनी, आयरल्याण्ड, इटाली, लक्जेम्बर्ग, नेदरल्याण्ड्स र संयुक्त अधिराज्य) सामेल
  • कुल निर्वाचित सिट संख्या: ४१० जना युरोपेली संसद सदस्य (MEPs) प्रत्यक्ष रूपमा निर्वाचित भएका
  • निर्वाचित पहिलो अध्यक्ष: फ्रान्सकी राजनीतिज्ञ तथा होलोकास्टबाट बाँचेकी सिमोन बेल (Simone Veil) पहिलो निर्वाचित अध्यक्ष बनेकी
युरोपेली समुदायको दक्षिणतर्फ विस्तार (१९८१ र १९८६)
  • सन् १९८१ मा ग्रीस र सन् १९८६ मा स्पेन तथा पोर्चुगल युरोपेली समुदायमा आबद्ध हुनुलाई 'दक्षिणतर्फको विस्तार' भनिन्छ,
  • ग्रीसको प्रवेश वर्ष: सन् १९८१ मा ग्रीस युरोपेली समुदायको १०औँ सदस्य राष्ट्रका रूपमा प्रवेश गरेको — ग्रीसको प्रवेशसँगै सदस्य राष्ट्र संख्या ९ बाट बढेर १० पुगेको,
  • स्पेन र पोर्चुगलको प्रवेश वर्ष: सन् १९८६ मा स्पेन र पोर्चुगल समुदायमा प्रवेश गरेका — सन् १९८६ मा स्पेन र पोर्चुगलको प्रवेशसँगै कुल सदस्य राष्ट्र संख्या १२ पुगेको,
एकल युरोपेली ऐन (Single European Act)
  • औपचारिक नाम: एकल युरोपेली ऐन (Single European Act - SEA)
  • हस्ताक्षर भएको वर्ष: सन् १९८६ 
  • हस्ताक्षर भएको मिति र स्थान (पहिलो चरण): सन् १९८६ फेब्रुअरी १७ मा लक्जमबर्गमा हस्ताक्षर भएको,
  • हस्ताक्षर भएको मिति र स्थान (दोस्रो चरण): सन् १९८६ फेब्रुअरी २८ मा द हेग (The Hague), नेदरल्यान्ड्समा हस्ताक्षर भएको,
  • मुख्य उद्देश्य: युरोपेली एकल बजार (Single Market) को निर्माण कार्य पूरा गर्नका लागि स्पष्ट समयतालिका (timetable) निर्धारण गर्नु,
  • भावी मार्गचित्र: मौद्रिक संघ (Monetary Union) को स्थापना गर्ने र राजनीतिक एकता (Political Union) को एजेन्डालाई सक्रिय रूपमा अघि बढाउनु,
  • पृष्ठभूमि: ग्रीस, स्पेन र पोर्चुगल युरोपेली समुदायमा प्रवेश गरेपछि सुस्ताएको युरोपेली एकीकरणको गतिलाई पुनः तीव्र बनाउन यो ऐन ल्याइएको,
मास्ट्रिचको सन्धि (Treaty of Maastricht)
  • सन्धिको औपचारिक नाम: युरोपेली संघ सम्बन्धी सन्धि (Treaty on European Union - TEU)
  • हस्ताक्षर भएको मिति: सन् १९९२ फेब्रुअरी ७ 
  • हस्ताक्षर भएको स्थान: मास्ट्रिच, नेदरल्यान्ड्स (Maastricht, Netherlands)
  • हस्ताक्षरकर्ता सदस्य राष्ट्रहरू: यस सन्धिमा बेल्जियम, डेनमार्क, जर्मनी, ग्रीस, स्पेन, फ्रान्स, आयरल्यान्ड, इटाली, लक्जमबर्ग, नेदरल्यान्ड्स, पोर्चुगल र संयुक्त अधिराज्य (UK) गरी १२ राष्ट्रहरू सामेल
  • मन्त्रीस्तरीय हस्ताक्षरकर्ताहरू: हस्ताक्षरकर्ता देशहरूका २४ जना प्रतिनिधिहरू (प्रत्येक देशका परराष्ट्र मन्त्री र अर्थ/गृह मन्त्री) ले सन्धिमा हस्ताक्षर गरेका,
  • हस्ताक्षर गर्दाका साक्षी: युरोपेली संसदका तत्कालीन अध्यक्ष इगोन क्लेप्स (Egon Klepsch) को उपस्थितिमा यो सन्धिमा हस्ताक्षर भएको,
  • औपचारिक रुपमा लागू भएको मिति: सन् १९९३ नोभेम्बर १ देखि 
  • मास्ट्रिच सन्धिले युरोपेली समुदाय (European Community) लाई औपचारिक रूपमा युरोपेली संघ (EU) मा रूपान्तरण गरेको,
  • सन्धि लागू भएसँगै 'युरोपेली आर्थिक समुदाय (EEC)' को नाम परिवर्तन भई 'युरोपेली समुदाय (EC)' बनेको,
  • तीन खम्बा (Three Pillars) को संरचना: यस सन्धिले युरोपेली समुदाय — European Community (पहिलो खम्बा), साझा परराष्ट्र तथा सुरक्षा नीति — Common Foreign and Security Policy (दोस्रो खम्बा) र न्याय तथा गृह मामिला — Justice and Home Affairs (तेस्रो खम्बा) को जग बसालेको,
  • युरो (Euro) को मार्गचित्र: यस सन्धिले साझा मुद्रा 'युरो' स्थापनाका लागि स्पष्ट समयतालिका (Timetable) निर्धारण गरेको,
  • युरोपेली नागरिकता (EU Citizenship): सदस्य राष्ट्रका नागरिकहरूलाई अतिरिक्त अधिकार प्रदान गर्न साझा युरोपेली नागरिकताको व्यवस्था गरिएको,
  • सह-निर्णय प्रक्रिया (Co-decision Procedure): यस मार्फत सह-निर्णय प्रक्रियाको सुरुवात गरी युरोपेली संसदको विधायी र सुपरिवेक्षण अधिकार बढाइएको,
  • युरोपेली लोकपाल (European Ombudsman): युरोपेली संसदलाई 'युरोपेली लोकपाल' नियुक्त गर्ने जिम्मेवारी प्रदान गरिएको,
  • आयोगको संसदीय अनुमोदन: सम्पूर्ण युरोपेली आयोग (European Commission) लाई युरोपेली संसदले अनिवार्य रूपमा अनुमोदन वा स्वीकृत गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको,
  • युरोपोल (Europol) को परिकल्पना: प्रहरी सहकार्य र सूचना आदानप्रदानका लागि युरोपेली प्रहरी कार्यालय (Europol) को स्थापना गर्ने जग बसालिएको,
एकल बजारको औपचारिक सुरुवात
  • औपचारिक सुरुवात मिति: सन् १९९३ जनवरी १ मा युरोपेली एकल बजार (Single Market) को औपचारिक सुरुवात भएको,
  • चार स्वतन्त्रताहरू (Four Freedoms): यस बजार अन्तर्गत मानिस (people), वस्तु (goods), सेवा (services) र पैसा (money) बिना कुनै अवरोध स्वतन्त्र रूपमा आवतजावत गर्न सक्छन्,
  • मार्गप्रशस्त गर्ने ऐतिहासिक ऐन: एकल बजारको निर्माण कार्य पूरा गर्नका लागि सन् १९८६ को एकल युरोपेली ऐन (Single European Act) ले स्पष्ट समयतालिका (timetable) निर्धारण गरेको,
  • बजारको विश्वव्यापी महत्त्व: यसको स्थापनाले युरोपमा विश्वकै सबैभन्दा ठूलो एकल बजार क्षेत्र (world's largest single-market area) सिर्जना गरेको,
  • देशभित्र जस्तै स्वतन्त्रता: यस एकल बजारका कारण युरोपेली संघका सदस्य राष्ट्रहरू बीच वस्तु, सेवा, पैसा र मानिसहरूको आवतजावत लगभग एउटै देशभित्र जस्तै सहज बनेको,
  • मूल ऐतिहासिक उद्देश्य: दोस्रो विश्वयुद्धपछिको युरोपमा नागरिकहरूको जीवनस्तर उकास्न सुरु गरिएको आर्थिक परियोजना नै अन्ततः यो बृहत् एकल बजारको रूपमा परिणत भएको,
युरोपेली संघ (EU) को औपचारिक स्थापना
  • सन् १९९२ फेब्रुअरी ७ मा हस्ताक्षर भएको ऐतिहासिक मास्ट्रिच सन्धि (Maastricht Treaty) सन् १९९३ नोभेम्बर १ देखि पूर्ण रूपमा लागू भएसँगै युरोपेली संघ (EU) को स्थापना भएको,

Categories

Latest Blogs

Dr. Manoj KC appointed as the 34th Inspector General of Police (IGP) of Nepal Police
Current Affairs

डा. मनोज केसी नेपाल प्रहरीको ३४ औं प्रहरी महानिरीक्षक (IGP) मा नियुक्त

  • Nov 04, 2026
  • 206
Unique and salient features of the Constitution of Nepal (2072)
Others

नेपालको संविधान (२०७२) का अद्वितीय र प्रमुख विशेषताहरू

  • Nov 04, 2026
  • 176
Disaster-affected areas: Topical Q&A (18 Kartik 2083, Wednesday)
Gorkhapatra

विपत् सङ्कटग्रस्त क्षेत्र : विषयगत प्रश्नोत्तर (१८ कात्तिक २०८३, बुधबार)

  • Nov 04, 2026
  • 37
Public Service Preparation Materials: Objective Questions and Answers (18 Kartik 2083, Wednesday)
Gorkhapatra

लोक सेवा तयारी सामग्री : वस्तुगत प्रश्नोत्तर (१८ कात्तिक २०८३, बुधबार)

  • Nov 04, 2026
  • 126
The process of drafting the Constitution of Nepal (2072) and important decisions of the Constituent Assembly
Others

नेपालको संविधान (२०७२) को निर्माण प्रक्रिया तथा संविधान सभाका महत्त्वपूर्ण निर्णयहरू

  • Nov 03, 2026
  • 257