किराँतवंशी राजाहरू

किराँतवंशी राजाहरू

नेपाल उपत्यकामा लिच्छवि राजवंशभन्दा अघि र महिषपाल (आभीर) वंशपछि किराँतवंशी राजाहरूले शासन गरेको विवरण विभिन्न साहित्यिक स्रोतहरूमा पाइन्छ। गोपाल वंशावलीका अनुसार, किराँत राजाहरूको मूल स्थान तामाकोशी र सुनकोशी बीचको भूभाग थियो।

आभीर वंशका अन्तिम राजा भूवनसिंहलाई युद्धमा पराजित गरी किराँत राजा यलम्बर (वा यलुङ) ले शासनको सुरुवात गरेका थिए। यो घटना द्वापर युगको अन्त्य वा कलियुगको प्रारम्भ (छैटौँ शताब्दीतिर) भएको मानिन्छ। इतिहासकारहरू किराँत राजाहरूलाई नेपालमा ऐतिहासिक घटनाक्रमको प्रारम्भकर्ता मान्छन्।

विभिन्न वंशावलीअनुसार किराँत राजाहरूको संख्या यस प्रकार छ:

• गोपाल वंशावलीमा: ३२ जना

• भाषा वंशावलीमा: २७ जना

• राइट वंशावलीमा: २९ जना

प्रमुख किराँत राजाहरू

१. यलम्बर (यलुङ)
किराँत राज्यका संस्थापक। महिषपाल वंशका राजा भूवनसिंहलाई पराजित गरी शासनको सुरुवात गरे। पाटन सहरको पुरानो नाम ‘यल’ यिनकै नामबाट आएको भनिन्छ।

२. हुमति
छैटौँ किराँत राजा। गोपाल वंशावलीमा ‘हँति’ भनेर उल्लेख गरिएको छ। राइट वंशावलीले यिनलाई महाभारतको युद्धकालीन राजा मानेको छ।

३. जितेदास्ती
सातौँ किराँत राजा। भाषा वंशावलीले सातौँ स्थानमा राखेको छ भने गोपाल वंशावलीमा केही पछाडि उल्लेख गरिएको छ। यिनको समयमा गौतम बुद्ध काठमाडौँ आएको उल्लेख छ।

४. स्थुंको
यिनको समयमा मौर्य सम्राट अशोककी छोरी चारुमती काठमाडौँ आएको भनाइ छ। यिनले चार स्तूप बनाएका थिए र चारुमतीको विवाह क्षत्रिय कुमार देवपालसँग गराएका थिए। तर, सम्राट अशोकले काठमाडौँ आएको विषयमा प्रमाण छैन, यिनी लुम्बिनी र कपिलवस्तुसम्म मात्र आएको प्रमाणित छ।