गोरखा राज्यको स्थापना

शाह वंशको स्थापना हुनुभन्दा अघि गोरखामा खड्का राजाहरूले शासन गरेका थिए । तर, जातीय भेदभाव, दमन र धार्मिक उच्छृङ्खलताका कारण गोरखाका बुजुर्गहरू उनीहरूबाट असन्तुष्ट थिए र उनीहरूलाई राजाबाट पदच्युत गरेर कुनै योग्य व्यक्तिलाई राजा बनाउन चाहिरहेका थिए । यही अवस्थामा द्रव्य शाहको सम्पर्क गोरखाली जनतासँग भयो । उनको ओजस्वी व्यक्तित्वले प्रभावित भएर गोरखालीहरूले उनलाई राजा बनाउने सोच बनाए । त्यस समयमा "लिगलिग" भन्ने स्थानमा घले थरका गुरुङहरूले शासन गर्दथे । त्यहाँ प्रत्येक वर्ष विजयादशमीको दिन दौड प्रतियोगिता गरिन्थ्यो र जसले दौडमा जित्थ्यो, उसलाई राजा बनाउने प्रचलन थियो । द्रव्य शाह पनि सो उत्सव हेर्न गएका थिए । तर उनले अप्रत्याशित रूपमा लिगलिगमाथि आक्रमण गरी आफ्नो प्रभुत्व कायम गरे । लिगलिगमा विजय हासिल गरेपछि उनले गोरखामा आक्रमण गरे । तर गोरखालीहरूले उनको प्रहारको कडा प्रतिरोध गरे । १५ दिनसम्म युद्ध चल्दा पनि द्रव्य शाह विजयी हुन सकेनन् र अन्ततः लिगलिग फर्कन बाध्य भए । यद्यपि पहिलो पराजयले द्रव्य शाहको उत्साह कम भएन । बरु उनका विश्वासु सहयोगीहरू नारायणदास अर्याल, भागीरथ पन्त, गणेश पाण्डे, सर्वेश्वर खनाल, गंगाराम राना, गजानन्द भट्टराई, केशव बोहरा, मुराली खवास आदिले उनको हौसला बढाइरहेका थिए । उनका सेनामा थापा, भुषाल, मास्के, राना आदि जातिहरू सक्रिय थिए । अन्ततः उनले पुनः आक्रमण गर्दा गोरखाका खड्का राजा वीरगति भए । यसरी वि.सं. १६१६ भाद्र २५ गते द्रव्य शाह गोरखाका राजा बने । द्रव्य शाहका उत्तराधिकारी राम शाह वि.सं. १६६३ तिर गोरखाका राजा भए । उनी न्यायप्रिय शासकका रूपमा प्रसिद्ध थिए ।