भूमध्यरेखा (Equator)

• के हो? पृथ्वीको उत्तरी ध्रुव र दक्षिणी ध्रुवको ठीक बीचमा पृथ्वीको सतहमा पूर्व-पश्चिम खिचिएको काल्पनिक रेखा
• अक्षांश (Latitude): ० डिग्री अक्षांश (0° Latitude) — भूमध्यरेखा अक्षांश रेखाहरूको सुरुवात विन्दु (Starting Point)
• यसले पृथ्वीलाई दुई बराबर आधा भागहरूमा विभाजन गर्दछ: उत्तरी गोलार्ध (Northern Hemisphere) र दक्षिणी गोलार्ध (Southern Hemisphere)
• बृहत् वृत्त (Great Circle): भूमध्यरेखा पृथ्वीको सबैभन्दा ठूलो काल्पनिक वृत्त (Great Circle) हो; यसको कुल लम्बाइ लगभग ४०,०७५ किलोमिटर (२४,९०१ माइल) रहेको,
• पृथ्वी आफ्नो अक्षमा तीव्र गतिले घुम्दा उत्पन्न हुने केन्द्रविमुख बल (Centrifugal Force) का कारण भूमध्यरेखामा केही फुलेको (Bulged) र ध्रुवहरूमा थिचिएको (Flattened) छ; यसको यही विशिष्ट र असमान वास्तविक आकारलाई 'जियोइड (Geoid)' वा 'अण्डाकार (Oblate Spheroid)' भनिन्छ,
• गुरुत्वाकर्षण (Gravity): भूमध्यरेखा पृथ्वीको केन्द्रदेखि टाढा रहेको र यहाँ केन्द्रापसारी बल अधिकतम हुने हुनाले गुरुत्वाकर्षण शक्ति ध्रुवको तुलनामा कम हुन्छ,
• भ्रमण गति (Rotation Speed): पृथ्वीको भ्रमण गति भूमध्यरेखामा सबैभन्दा बढी (करिब १६००-१७०० कि.मी. प्रति घण्टा) हुन्छ,
• भूमध्यरेखीय व्यास (Equatorial Diameter): १२,७५७ किलोमिटर
• भूमध्यरेखीय अर्धव्यास (Equatorial Radius): ६,३७८ किलोमिटर
• भूमध्यरेखीय परिधि (Equatorial Circumference): करिब ४०,०७५ किलोमिटर
• सूर्यको स्थिति: वर्षमा दुई पटक (मार्च २१ र सेप्टेम्बर २२/२३) सूर्य भूमध्यरेखामा सिधा माथि (Overhead) हुन्छ, जसलाई 'सम्पात (Equinox)' भनिन्छ,
• सूर्यको प्रकाश: यस रेखामा वर्षभरि नै सूर्यको किरणहरू सीधा वा सीधा जस्तै (Perpendicular) पर्दछन्; यहाँ वर्षभरि नै सूर्यको किरण सिधा पर्ने हुनाले तापक्रम सधैं उच्च रहन्छ; 
• दिन र रातको अवधि: सूर्यको सीधा किरणका कारण भूमध्यरेखामा वर्षभरि नै दिन र रातको अवधि बराबर (१२ घण्टा दिन र १२ घण्टा रात) हुन्छ,
• तापक्रम र वर्षा: यहाँ अत्यधिक गर्मी हुन्छ र संवाहनिक प्रक्रिया (Convectional Process) द्वारा प्रत्येक दिन अपरान्ह ४ बजेपछि ठूलो वर्षा हुन्छ, जसलाई '४ बजेको वर्षा (4 O'clock Rain)' पनि भनिन्छ,
• वनस्पति: अत्यधिक तापक्रम र निरन्तर वर्षाका कारण यहाँ संसारकै सबैभन्दा घना उष्ण सदावहार वन (Tropical Evergreen Forest) पाइन्छ, जस्तै: अमेजन वर्षावन (Amazon Rainforest)
• हावापानी: यस क्षेत्रमा वर्षभरि नै गर्मी र ओसिलो (Hot and Wet) हावापानी रहन्छ,
• भूमध्यरेखाले पृथ्वीका तीनवटा महादेशहरूलाई छुन्छ; दक्षिण अमेरिका (South America), अफ्रिका (Africa) र एसिया (Asia)
• भूमध्यरेखाले पृथ्वीका तीनवटा प्रमुख महासागरहरूलाई छुन्छ;  प्रशान्त महासागर (Pacific Ocean),  आन्ध्र महासागर (Atlantic Ocean) र हिन्द महासागर (Indian Ocean)

भूमध्यरेखाले छुने १३ वटा देशहरू (Countries Passing Through Equator)

• भूमध्यरेखाले छुने कुल देशहरु: १३ वटा 
• दक्षिण अमेरिका महादेशको कतिवटा देशहरुलाई भूमध्यरेखाले छुन्छ? ३ वटा 
• अफ्रिका महादेशको कतिवटा देशहरुलाई भूमध्यरेखाले छुन्छ? ७ वटा 
• एसिया महादेशको कतिवटा देशहरुलाई भूमध्यरेखाले छुन्छ? २ वटा 
• ओशिनिया क्षेत्रको कतिवटा देशहरुलाई भूमध्यरेखाले छुन्छ? १ वटा 

नोट: माल्दिभ्स, किरिबाती र साओ टोम र प्रिन्सिपी जस्ता देशहरूको मुख्य जमिन (Landmass) लाई भूमध्यरेखाले सिधा नछोए पनि यी देशहरूको जलक्षेत्र (Territorial waters) बाट यो काल्पनिक रेखा पार हुन्छ।

भूमध्यरेखा (Equator) सम्बन्धी लोकसेवा परीक्षाका लागि अति-महत्त्वपूर्ण प्रतिगामी तथ्यहरू (Quick GK Facts)

• भूमध्यरेखालाई दुई पटक काट्ने विश्वको एक मात्र नदी: अफ्रिकाको कंगो नदी
• भूमध्यरेखा (Equator), कर्कट रेखा (Tropic of Cancer), र मकर रेखा (Tropic of Capricorn) तीनै रेखाले काट्ने एकमात्र महादेश: अफ्रिका
• भूमध्यरेखाको सबैभन्दा उच्चतम विन्दु: इक्वेडरमा रहेको भोल्कान कायम्बे (Volcán Cayambe) को दक्षिणी भिरालो भाग (४,६९० मिटर)
• दक्षिण अमेरिकी देश इक्वेडर (Ecuador) को नाम स्पेनिस भाषाको 'ecuador'  शब्दबाट राखिएको जसको अर्थ 'Equator (भूमध्यरेखा)' हो,
• ५° उत्तरदेखि ५° दक्षिण अक्षांशसम्मको न्यून वायुमण्डलीय चाप भएको क्षेत्र: Doldrums
• भूमध्यरेखाको सबैभन्दा नजिक पर्ने नेपालको विन्दु: नेपालको सबैभन्दा दक्षिणी सिमाना (झापाको लोदावरी) बाट यो रेखा लगभग २,९०० कि.मी. उत्तरमा