Ghoksewa

  • HOME (current)
  • ABOUT
  • FEATURES
  • REVIEWS
  • BLOG
  • DOWNLOAD
  • CONTACT
  • Install Now
Others

नेपालको संविधानमा बजेट सम्बन्धी संवैधानिक व्यवस्थाहरू

  • Ajnabee Khadka
  • May 30, 2026
  • 991

नेपालको संविधानमा बजेट सम्बन्धी संवैधानिक व्यवस्थाहरू

Constitutional provisions related to budget in the Constitution of Nepal
बिषय
संवैधानिक धारा
प्रमुख कानुनी प्रावधानहरू
कर लगाउन वा ऋण लिन नपाइने
११५ (संघ), २०३ (प्रदेश), २२८ (स्थानीय)
  • कानून बमोजिम बाहेक कुनै कर नलगाइने र नउठाइने,
  • संघीय सरकारले संघीय कानून बमोजिम र प्रदेश तथा स्थानीय तहले पनि कानूनको अधीनमा रही मात्र ऋण लिन वा जमानत दिन पाउने व्यवस्था,
संचित कोषको व्यवस्था
११६ (संघ), २०४ (प्रदेश), २२९ (स्थानीय)
  • गुठी रकम बाहेक सरकारलाई प्राप्त हुने सबै प्रकारका राजस्व, ऋण र अनुदानहरू एउटा सरकारी कोषमा जम्मा गरिने; यस्तो प्रकारको कोषलाई जसलाई संचित कोष भनिन्छ,
राजस्व र व्ययको अनुमान (बजेट)
११९ (संघ), २०७ (प्रदेश), २३० (स्थानीय)
  • प्रत्येक आर्थिक वर्षका लागि अर्थमन्त्रीले सम्बन्धित सभा (संघीय संसद् वा प्रदेश सभा वा गाउँ/नगर सभा) समक्ष राजस्वको अनुमान, संचित कोषमाथि व्ययभार हुने आवश्यक रकम र विनियोजन ऐन बमोजिम व्यय हुने आवश्यक रकम खुलाइ वार्षिक अनुमान पेश गर्नुपर्ने,
बजेट पेश गर्ने समय
११९ (संघ), २०७ (प्रदेश)
  • संघीय बजेट प्रत्येक वर्षको जेठ १५ गते संघीय संसद्मा पेश गर्नुपर्ने संवैधानिक बाध्यता,
  • प्रदेशको हकमा असार १ गतेभित्र बजेट पेश गर्नुपर्ने व्यवस्था,

नोट: बजेट पेश गर्दा अघिल्लो आर्थिक वर्षमा प्रत्येक मन्त्रालयलाई छुट्याइएको रकम र खर्च अनुसारको लक्ष्य हासिल भयो वा भएन भन्ने विवरण पनि साथै पेश गर्नुपर्छ,

विनियोजन ऐन
१२० (संघ) र २०८ (प्रदेश)
  • विनियोजन ऐन बमोजिम व्यय हुने रकमहरू शीर्षकमा उल्लेख गरी विनियोजन विधेयकमा राखिन्छ र पारित भएपछि मात्र खर्च गर्न पाइन्छ,
पूरक अनुमान
१२१ (संघ)  र २०९  (प्रदेश)
  • चालु आर्थिक वर्षका लागि विनियोजित रकम अपर्याप्त भएमा वा नयाँ सेवाका लागि रकम आवश्यक परेमा सरकारले पूरक अनुमान (Supplementary Budget) पेश गर्न सक्ने व्यवस्था,
विशेष खर्च व्यवस्थाहरू
संघ (धारा १२२ र २२३) र प्रदेश (धारा २१० र २११)
  • पेश्की खर्च (Vote on Account): विनियोजन विधेयक विचाराधीन रहेको अवस्थामा आर्थिक वर्षको व्यय अनुमानको एक तिहाइ भन्दा बढी नहुने गरी पेश्कीका रूपमा खर्च गर्न सकिने प्रावधान,
  • उधारो खर्च (Vote of Credit): प्राकृतिक प्रकोप वा अन्य संकटका कारण व्ययको विवरण खुलाउन अव्यावहारिक भएमा व्ययको विवरण मात्र भएको उधारो खर्च विधेयक पेश गर्न सकिन्छ,
आकस्मिक कोष
२१२ (प्रदेश)
  • आकस्मिक कार्यका लागि खर्च गर्न ऐन बमोजिम एउटा आकस्मिक कोष स्थापना गर्न सकिने व्यवस्था,
आर्थिक कार्यविधि ऐन
२१३ (प्रदेश)
  • विनियोजित रकम एक शीर्षकबाट अर्कोमा रकमान्तर गर्ने र अन्य आर्थिक कार्यविधिहरू प्रदेश ऐन बमोजिम हुने व्यवस्था,
राजस्व र स्रोतको बाँडफाँट
५९ र ६०
  • संघ, प्रदेश र स्थानीय तहले आफ्नो अधिकारक्षेत्र भित्रको विषयमा कर लगाउन र राजस्व उठाउन पाउने,
  • नेपाल सरकारले संकलन गरेको राजस्व संघ, प्रदेश र स्थानीय तहलाई न्यायोचित वितरण गर्ने र प्रदेश तथा स्थानीय तहले प्राप्त गर्ने वित्तीय हस्तान्तरणको परिमाण राष्ट्रिय प्राकृतिक स्रोत तथा वित्त आयोगको सिफारिस बमोजिम हुने व्यवस्था,

 

Categories

  • Current Affairs 858
  • Gorkhapatra 354
  • Others 1203
  • Vacancy 1
  • Past Questions 160
  • Nepal Police 10

Latest Blogs

Beauty pageants (2083 B.S.)
Current Affairs

सौन्दर्य प्रतियोगिताहरू (वि.सं. २०८३)

  • Nov 05, 2026
  • 204
The historical journey of the "Constitutional Basic Law" in Nepal's constitutional development
Others

नेपालको संवैधानिक विकासक्रममा "संविधान मूल कानुन" को ऐतिहासिक यात्रा

  • Nov 05, 2026
  • 111
World Tsunami Awareness Day 2026
Current Affairs

विश्व सुनामी जागरूकता दिवस २०२६

  • Nov 05, 2026
  • 221
Dr. Manoj KC appointed as the 34th Inspector General of Police (IGP) of Nepal Police
Current Affairs

डा. मनोज केसी नेपाल प्रहरीको ३४ औं प्रहरी महानिरीक्षक (IGP) मा नियुक्त

  • Nov 04, 2026
  • 318
Unique and salient features of the Constitution of Nepal (2072)
Others

नेपालको संविधान (२०७२) का अद्वितीय र प्रमुख विशेषताहरू

  • Nov 04, 2026
  • 286
COPYRIGHT © 2026. ALL RIGHTS RESERVED. GHOKSEWA