एसियाली जलपन्छी गणना, २०२६
- एसियाली जलपन्छी गणना (Asian Waterbird Census) सन् १९८७ देखि Wetlands International को पहलमा सुरु भएको एक अन्तर्राष्ट्रिय कार्यक्रम हो।
- नेपालले स्थापनाकाल देखि नै यसमा निरन्तर सहभागिता जनाउँदै आएको छ, जसलाई नेपालको सबैभन्दा लामो नियमित वन्यजन्तु अनुगमन कार्य मानिन्छ।
मुख्य उद्देश्यहरू
- बसाईँ सराई गर्ने र रैथाने जलपन्छीहरूको संख्या र प्रजातिको अनुगमन गर्ने।
- सिमसार क्षेत्रहरूको वर्तमान अवस्था र संरक्षणको आवश्यकता पहिचान गर्ने।
- जलपन्छी र सिमसार संरक्षणमा आम नागरिक र वैज्ञानिकहरूलाई सहभागी गराउने।
- चराहरूको प्रजनन् नहुने समयमा (हिउँदमा) तिनीहरूको अवस्थाको तथ्याङ्क सङ्कलन गर्ने।
२०२६ को गणना विवरण
- अवधि: सन् २०२६ जनवरी ३ देखि १८ सम्म
- नतिजा सार्वजनिक: विश्व सिमसार दिवस (२ फेब्रुअरी २०२६) को अवसरमा आधिकारिक रूपमा सार्वजनिक गरिएको
- नेतृत्व: राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग
- संयोजन: नेपाल पन्छीविद् संघ (Bird Conservation Nepal (BCN))
- सहभागी स्वयंसेवक: ४११ जना (कर्मचारी, चराविद्, नागरिक वैज्ञानिक र प्रकृतिप्रेमी)
- समेटिएका क्षेत्र: १८ प्रमुख सिमसार क्षेत्र र ७८ वटा साना क्षेत्रहरू
तथ्याङ्कीय तुलना (२०२५ vs २०२६)
| विवरण | सन् २०२५ (गत वर्ष) | सन् २०२६ (यस वर्ष) |
| कुल रेकर्ड भएका प्रजाति | ९४ | ८९ |
| कुल चराको संख्या | ९६,५६५ | ९०,६८८ |
| गणना गरिएका स्थान | ७८ वटा सिमसार क्षेत्र | ७८ वटा (१८ प्रमुख क्लस्टर सहित) |
प्रमुख गणना स्थलहरू
- पूर्व: कोशीटप्पु वन्यजन्तु आरक्ष, कमला नदी, धनुषाधामका तालहरू
- मध्य: काठमाडौं उपत्यका, चितवन (बिसहजारी ताल), हेटौंडा
- पश्चिम: पोखरा उपत्यका, लुम्बिनी क्षेत्र, जगदीशपुर रिजर्भबयर
- सुदूरपश्चिम: बाँके, बर्दिया, शुक्लाफाँटा, रारा ताल, घोडाघोडी ताल
जलपक्षी गणना सन् २०२५ र सन् २०२६ को तुलनात्मक तालिका
| क्र.सं. | गणना क्षेत्र | सन् २०२६ को संख्या (प्रजाती) | सन् २०२६ को संख्या (चरा) | सन् २०२५ को संख्या (प्रजाती) | सन् २०२५ को संख्या (चरा) | सन् २०२५ को तुलनामा घटी वा बढी (प्रजाती) | सन् २०२५ को तुलनामा घटी वा बढी (चरा) |
| १ | कोशीटप्पु वन्यजन्तु आरक्ष र सो वरपर | ५६ | ५८९० | ६७ | १०१८५ | घटी | घटी |
| २ | बर्जुताल | ३३ | ४०५२ | ३४ | ६२३८ | घटी | घटी |
| ३ | धनुषाधाम र कमला नदी | ३३ | २०५१ | २४ | ६९२ | बढी | बढी |
| ४ | हेटौंडाका ताल तलैया र नदी | २२ | ३७९ | १६ | २०० | बढी | बढी |
| ५ | चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज र वरपर | ६३ | २५३५८ | ६१ | २७५६४ | बढी | घटी |
| ६ | लुम्बिनी क्षेत्र | ४७ | ४२०९ | ४४ | ३१५४ | बढी | बढी |
| ७ | जगदीशपुर जलाशय | ४१ | १०२८२ | ४८ | १२८३२ | घटी | घटी |
| ८ | राप्ती नदी दाङ | ३० | ११९४ | २७ | ५७१ | बढी | बढी |
| ९ | बाँके राष्ट्रिय निकुञ्ज र वरपर | २५ | ५३६ | ३२ | १६७८ | घटी | घटी |
| १० | बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज र वरपर | ५८ | ५५४४ | ५४ | ५८७२ | बढी | घटी |
| ११ | घोडाघोडी ताल क्षेत्र | २४ | ११५० | २६ | ११५० | घटी | - |
| १२ | नाख्खोडी ताल कैलाली | १५ | ३१४ | १५ | १६५ | - | बढी |
| १३ | शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्ज र वरपर | ७० | २२८१७ | ६९ | २०४८६ | बढी | बढी |
| १४ | पुरैनी र बन्धताल बेलौरी कञ्चनपुर | ५६ | २३५२ | ४८ | १३४९ | बढी | बढी |
| १५ | रारा ताल (रारा राष्ट्रिय निकुञ्ज) | १३ | २५३ | १४ | ५०२ | घटी | घटी |
| १६ | पोखरा उपत्यकाका सिमसार | ४६ | ३७६४ | ५५ | ३४४१ | घटी | बढी |
| १७ | मनहराफाँट, काठमाडौँ उपत्यका | १४ | ३७९ | ११ | २८२ | बढी | बढी |
| १८ | टौदह र बागमती नदी काठमाडौँ | १६ | १६४ | १८ | २०४ | घटी | घटी |
| कुल जम्मा | ८९ | ९०६८८ | ९४ | ९६५६५ | घटी | घटी |
