एमसीसी (M.C.C) कम्प्याक्टको नेपालमा आसन्न प्रवेशले के कस्ता कुराहरु समावेश गर्दछ?

मिलेनियम च्यालेन्ज एकाउन्ट–नेपालको सञ्चालक समितिको भदौ १६ गते बसेको बैठकले मिलेनियम च्यालेन्ज कर्पोरेशन कम्प्याक्टको प्रवेशको मिति अगस्ट ३० तोकेको हो।

सरकार र मिलेनियम च्यालेन्ज कर्पोरेशनबीच सन् २०१७ मा भएको सम्झौतापछि नेपालको संसदले गत वर्ष फेब्रुअरीमा बहुचर्चित एमसीसी कम्प्याक्टलाई अनुमोदन गरेको थियो। एमसीसी कम्प्याक्ट हस्ताक्षरले अमेरिकाले नेपालको विद्युत र यातायात पूर्वाधारमा $500 million लगानी गर्ने बाटो खोलेको थियो ।

काठमाडौंको योगदानमा नेपाल सरकारको $197 million डलर एमसीसी अनुदानबाट ४०० केभी प्रसारण लाइन निर्माण र पूर्व–पश्चिम राजमार्गको केही भाग सुधार गरिनेछ ।

• मिलेनियम च्यालेन्ज एकाउन्ट-नेपाल सञ्चालक समितिले मिलेनियम च्यालेन्ज कर्पोरेशन (MCC) कम्प्याक्टको प्रवेशको मिति अगस्ट ३० मा तोकेको छ।
• नेपालको संसदले गत वर्षको फेब्रुअरीमा एमसीसी कम्प्याक्टलाई अनुमोदन गर्‍यो, संयुक्त राज्यले नेपालको विद्युत र यातायात पूर्वाधारमा ५० करोड डलर लगानी गर्न अनुमति दिएको थियो।
• एमसीसी नेपाल कम्प्याक्टको सुरुवातको अवसरमा एमसीसीका उपाध्यक्ष क्यामरुन अल्फोर्ड नेपाल आउने भएका छन् ।
• लागू हुने मितिमा, कम्प्याक्टको आधिकारिक सुरुवात चिन्ह लगाउँदै दुई पक्षबीच आदानप्रदान पत्रमा हस्ताक्षर र आदानप्रदान हुनेछ।
• कम्प्याक्ट कार्यान्वयन सुरु भएको मितिदेखि पाँच वर्षसम्म चल्नेछ, त्यसपछि आयोजनाहरू नेपाललाई हस्तान्तरण गरिनेछ।
• एमसीसी कम्प्याक्टले नेपालको संसदले अनुमोदन गर्न ढिलाइ गरेको र कथित चिनियाँ गलत सूचना अभियानका कारण चुनौतीहरूको सामना गर्यो।
• नेपालको प्रतिनिधि सभाले २७ फेब्रुअरी, २०२० मा MCC कम्प्याक्टलाई १२ बुँदे व्याख्यात्मक घोषणा सहित अनुमोदन गर्यो।
• परियोजना घोषणा, सम्झौता र अनुमोदन सहित कम्प्याक्टको कार्यान्वयन सर्तहरू प्रायः पूरा भएका छन्।
• जग्गा अधिग्रहण र वन निकासीमा चुनौतिहरु समान परियोजनाहरु संग विगत अनुभवहरु को लागी अपेक्षित छ।
• बढी मुआब्जा माग्ने जग्गाधनीहरू, रुख काट्ने अवरोध, स्थानीय सरकारको स्वार्थ र मुआब्जा दर निर्धारण सम्भावित चुनौतीहरू हुन्।
• बाटोको अधिकार अन्तर्गत जग्गाको मूल्य प्रायः तीव्र रूपमा घट्छ, जसले जग्गाधनीहरूबाट अनिच्छुकता निम्त्याउँछ।
• राजनीतिक चुनौतीहरूमा विरोध र विवादहरू समावेश थिए, तर अनुमोदन पछि, विरोधहरू कम भयो।
• केही माओवादी विखण्डनकारी समूहले MCC कम्प्याक्टलाई नेपालको सार्वभौमसत्ता र परराष्ट्र नीतिको विरुद्धमा रहेको दाबी गर्दै यसको विरोध जारी राखेका छन्।
• संसदीय अनुमोदनपछि एमसीए–नेपालको धारणा सकारात्मक छ, कार्यक्रमलाई राजनीतिक दलहरूले साथ दिएका छन् ।
• केही चासोका बाबजुद नेपाल सरकार सम्झौता कार्यान्वयन गर्न प्रतिबद्ध छ।
• एमसीसी कम्प्याक्ट इन्डो-प्यासिफिक स्ट्राटेजी (आईपीएस) मा उल्लेख भएका कारण विवादास्पद मानिएको थियो।
• IPS मा कम्प्याक्टको समावेशले अमेरिकी आर्थिक समृद्धि र भूराजनीतिक रणनीतिहरूमा यसको भूमिकामाथि प्रश्न खडा गरेको छ।
• नेपालको असंलग्न परराष्ट्र नीति र आईपीएस एसोसिएसनले कम्प्याक्टको अनुमोदनलाई जटिल बनायो।
• नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीभित्रको आन्तरिक शक्ति सङ्घर्षले पनि एमसीसीको राजनीतिक बहसमा योगदान पुर्‍यायो।
• एमसीसी कम्प्याक्ट अन्तर्गत प्रसारण लाइन आयोजना निर्माण गर्न धेरै भारतीय कम्पनीले बोलपत्र पेश गरेका थिए ।
• कम्प्याक्ट लागू भएपछि प्रसारण लाइन आयोजनाको ठेक्का दिइनेछ।
• नेपालको ऐतिहासिक समस्याका कारण पूर्वाधार निर्माणमा ढिलाइका कारण आयोजना समयमै सम्पन्न गर्नमा चुनौतीको अपेक्षा गरिएको छ ।
• चुनौतीका बाबजुद पनि एमसीसीका आयोजनाहरू समयमै सम्पन्न गर्न सके भविष्यका परियोजनाहरूका लागि उदाहरण बस्न सक्ने एमसीए–नेपालको विश्वास छ ।
• एमसीसी कम्प्याक्टको सफल कार्यान्वयनले नेपालको पूर्वाधार र विकासमा सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ।
• कम्प्याक्टको महत्व पर्याप्त लगानी र सुधारिएको कनेक्टिभिटी मार्फत नेपालको विद्युत र यातायात पूर्वाधारलाई बढाउने सम्भावनामा निहित छ।