आणविक परीक्षण विरुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय दिवस २०२३

हरेक वर्ष अगस्ट २९ का दिन विश्वभर परमाणु परीक्षण विरुद्धको अन्तर्राष्ट्रिय दिवस मनाइन्छ। विश्वभर आणविक हतियार परीक्षण विस्फोटको प्रभाव र प्रभावहरूको बारेमा चेतना जगाउन यो वार्षिक रूपमा मनाइन्छ। यो मानवजाति र प्रकृतिमा विनाशकारी प्रभावहरूबाट बच्न आणविक विस्फोटहरू रोक्नको लागि मानिसहरूलाई चेतना जगाउन र मानिसहरूलाई शिक्षित गर्न मनाइन्छ।

आणविक हतियार परीक्षण १६ जुलाई १९४५ मा सुरु भएदेखि, २००० भन्दा बढी परमाणु परीक्षणहरू भएका छन्। आणविक परीक्षणको प्रारम्भिक दिनहरूमा मानव जीवनमा यसको विनाशकारी प्रभावहरूलाई थोरै विचार दिइयो, वायुमण्डलीय परीक्षणहरूबाट आणविक नतिजाको खतराको त बहसमा विचार नै थिएन।

आणविक परीक्षण विरुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय दिवस २०२३: इतिहास र महत्व

आणविक परीक्षण विरुद्धको अन्तर्राष्ट्रिय दिवसको इतिहास सन् १९४५ को हो। संयुक्त राष्ट्र संघको ६४औँ महासभाले डिसेम्बर ०२, २००९ मा सर्वसम्मतिले ६४/३५ प्रस्ताव पारित गरी २९ अगस्टलाई आणविक परीक्षण विरुद्धको अन्तर्राष्ट्रिय दिवस घोषणा गरेको थियो र मिति २०१० लाई परमाणु परीक्षण विरुद्धको अन्तर्राष्ट्रिय दिवसको उद्घाटन समारोहलाई चिन्ह लगाइयो।आणविक हतियार परीक्षण उन्मूलन गर्ने मुख्य संयन्त्र व्यापक आणविक-परीक्षण-प्रतिबन्ध सन्धि (CTBT) हो। यसलाई संयुक्त राष्ट्र संघको महासभाले १० सेप्टेम्बर १९९६ मा स्वीकृत गरेको थियो। आजसम्म, १८६ देशहरूले यो सन्धिमा हस्ताक्षर गरिसकेका छन् र १७८ ले अनुमोदन गरेका छन्। सन्धिलाई बलमा प्रवेश गर्नको लागि, यो महत्त्वपूर्ण आणविक क्षमता भएका राज्यहरूले अनुमोदन गर्नुपर्छ।

संयुक्त राष्ट्रसंघका अनुसार, प्रस्तावको प्रस्तावनामा जोड दिइएको छ कि “मानिसको जीवन र स्वास्थ्यमा विनाशकारी र हानिकारक प्रभावहरूलाई रोक्न आणविक परीक्षणहरू अन्त्य गर्न सबै प्रयासहरू गरिनुपर्छ” र त्यो “आणविक परीक्षणको अन्त्य एउटा कुञ्जी हो। आणविक हतियाररहित विश्वको लक्ष्य हासिल गर्ने माध्यम।”संयुक्त राष्ट्रसंघले दशकौंदेखि र विशेष गरी हालैका वर्षहरूमा आणविक परीक्षणमा व्यापक प्रतिबन्धको समर्थनमा नागरिक समाजका प्रयासहरू आणविक हतियारहरूको पूर्ण उन्मूलन हासिल गर्ने ठूलो उद्यमसँग जोडिएको छ भनी बताउँछ।

परमाणु परीक्षणको प्रभाव आजको संसारमा धेरै महत्त्वपूर्ण छ:
विश्वव्यापी सुरक्षा: अहिले धेरै देशहरूसँग आणविक हतियार छ र थप परीक्षणहरूको सम्भावनाले विश्वलाई अनिश्चित र असुरक्षित महसुस गराइरहेको छ । राष्ट्रहरू बीच आणविक झगडाको डर ठूलो छ । त्यहि भएर हामीले सोच्नु पर्ने छ कि कसरी यी हतियारहरूबाट छुटकारा पाउन सक्छौ र कसरी हामी सबै राष्ट्रहरू सँगै काम गर्न सकिन्छ बिना यी खतरनाक हतियारहरूको ।

वातावरणीय दायित्व: आणविक परीक्षणहरूले धेरै लामो समयको लागि वातावरणलाई हानि पुर्‍याउँछ । वातावरणमा हुने प्रभावलाई कम गर्न, हामीले आणविक हतियारको परीक्षण नगर्ने सुनिश्चित गर्न वाचा गर्नुपर्छ ।

मानवीय सरोकार: आणविक परीक्षणले मानिसहरूको स्वास्थ्यलाई असर गर्छ र जन्मजात हुने रोगहरू जस्ता समस्याहरू निम्त्याउँछ । हामीले प्रभावितहरूलाई मद्दत गर्नुपर्छ र उनीहरूको आवश्यकताहरूको लागि बोल्नुपर्छ।

शान्तिपूर्ण सहअस्तित्व: आणविक परीक्षण विरुद्धको दिवसले हामीलाई यस्तो संसारको सपना देखाउँदछ जहाँ देशहरू खतरनाक हतियारहरूसँग लड्नुको सट्टा सँगै कुरा गर्छन् र मिलेर काम गर्छन् । आणविक परीक्षणमा रोक लगाएर हामी सबैका लागि शान्तिमय र खुसी होस् भन्ने चाहन्छौं ।

यस विशेष दिनमा, इतिहासले हामीलाई के सिकाएको छ भन्ने कुरा सम्झौं र विश्वलाई सुरक्षित बनाउन हामी सबैको कर्तव्य हो भन्ने बुझौं । आणविक परीक्षण विरुद्धको दिवसले हामीलाई सम्झना दिलाउँछ कि ज्ञानसँगै दायित्व पनि आउछ । हामी विगतका घटना र भविष्यका चुनौतिहरूको बारेमा सोच्दा, परमाणु परीक्षणले विश्वलाई अब सुरक्षित गर्न सबै मिलेर सचेत भएर काम गर्नु पर्ने जरुरी भएको छ ।